Öngörüsel olma ne anlama gelir?
Önce bir dürüstlük: Ben zaten her şeyi biraz fazla düşünüyorum
İzmir’de yaşıyorum. 25 yaşındayım. Ve hayatımın büyük kısmı, olmayan şeyleri olmuş gibi düşünüp sonra da “bak zaten olacaktı” diyerek kendimi haklı çıkarmaya çalışmakla geçiyor. Buna dışarıdan bakınca bazıları “öngörüsel olma” diyor. Ben ise daha net söylüyorum: beynin boş durmaması sendromu.
Ama işin akademik tarafına girersek, öngörüsel olma ne anlama gelir? sorusu aslında gelecekte olabilecek durumları sezebilme, tahmin edebilme ve buna göre zihinsel hazırlık yapma halidir. Yani bir nevi hayatın sana henüz göndermediği bildirimleri önceden okumaya çalışmak gibi.
Mesela ben sabah evden çıkarken şunu düşünüyorum:
“Bugün kesin bir şey ters gidecek.”
Sonra gerçekten hiçbir şey ters gitmiyor ama ben yine de gün sonunda diyorum ki:
“İçime doğmuştu aslında ama evren bu sefer ters köşe yaptı.”
Öngörüsel olma: Süper güç mü, yoksa zihinsel bir aşırı yükleme mi?
Öngörüsel olma kavramı kulağa çok havalı geliyor. Sanki biri ellerini açıyor ve geleceğin ışıkları üzerine düşüyor gibi. Ama gerçek hayatta bu durum çoğu zaman şöyle çalışıyor:
Kahve içerken “Bu kahve dökülecek” diye düşünmek
Dökmemek
Ama yine de “dökecektim az kalsın” diye stres yapmak
İzmir’de bunun bir tık upgrade versiyonu var. Rüzgâr esince bile insanın beyni senaryo yazmaya başlıyor.
“Şimdi bu rüzgâr şemsiyeyi ters çevirecek…”
Olmuyor.
“Tamam ama olabilirdi.”
İşte öngörüsel olma ne anlama gelir? sorusunun en günlük cevabı tam olarak bu: olmayan felaketleri zihinde prova etmek.
Zihnin Netflix’i: Sürekli senaryo üretmek
Benim zihnimde 7/24 açık bir platform var. Adı “Ne Olabilir?” dizisi. Türü: dram, komedi, biraz da gereksiz aksiyon.
Bir arkadaşım mesaj atmadığında bile iç sesim devreye giriyor:
“Kesin kırıldı.”
“Yok yok, telefonu bozuldu.”
“Ya da… aslında hiç arkadaş değildik?”
Sonra 3 saat sonra mesaj geliyor:
“Uyuyakalmışım kanka.”
Ben:
“…tabii.”
Ama içimdeki anlatıcı hâlâ kapanmıyor:
“Bak gördün mü? Uyumak da bir ihtimaldi ama diğer ihtimaller de mantıklıydı.”
İşte öngörüsel olma burada devreye giriyor. Gerçekten olanı değil, olabilecek tüm versiyonları aynı anda yaşamak.
İzmir’de öngörüsel olmanın sokak versiyonu
İzmir’de bu durum biraz daha sosyal bir hal alıyor. Çünkü burada hayat zaten yarı rahat, yarı “bir şey olacak gibi ama ne” modunda.
Kordon’da yürürken mesela:
Arkadaşım:
“Bugün hava güzel ya.”
Ben:
“Evet ama bu fazla iyi. Bu iyi oluşun bir bedeli olacak.”
Arkadaşım:
“Ne bedeli?”
Ben:
“Rüzgâr. Kesin saçımızı dağıtacak.”
Ve gerçekten rüzgâr çıkıyor. Ama çıkmasa bile ben yine kazanıyorum çünkü:
“Çıkmadı ama çıkabilirdi.”
Bu zihinsel esneklik mi, yoksa kendini sürekli haklı çıkarma refleksi mi, hâlâ emin değilim.
Öngörüsel düşünmenin sosyal ilişkilerdeki etkisi
Şimdi dürüst olalım. Öngörüsel olma ne anlama gelir? sorusu ilişkilerde biraz karmaşık bir hale geliyor.
Mesela bir mesaj atıyorsun:
“Ne yapıyorsun?”
Karşı taraf 10 dakika cevap vermiyor.
Benim beynim:
1. seviye: meşgul
2. seviye: ilgisi azaldı
3. seviye: hayatımdan çıktı
final boss: ben zaten fazla anlam yüklemişim
Bu süreçte ben çoktan duygusal 3 sezonluk dizi çekmiş oluyorum.
Sonra cevap geliyor:
“Duştaydım.”
Ben:
“Tabii.”
Ama iç ses:
“Duş… evet… mantıklı… ama acaba gerçekten sadece duş muydu?”
İşte öngörüsel olma burada biraz problemli bir süper güce dönüşüyor. Çünkü geleceği tahmin etmeye çalışırken, bugünü kaçırabiliyorsun.
Market alışverişinde bile öngörüsel olmak
Bunu en net markette fark ettim.
Geçen gün süt alıyorum. İç ses:
“Alma. Yarın indirim olacak.”
Ben:
“Yok ya olur mu öyle şey?”
İç ses:
“Olur. Ve sen yine gereksiz para harcamış olacaksın.”
Sonuç: sütü almadım.
Ertesi gün:
Süt %20 indirim.
Ben:
“Bak işte… ben bunu demiştim.”
Ama asıl gerçek şu: Bunu yüzlerce kez söylüyorum, bir kere tutunca kendimi Nostradamus sanıyorum.
İşte öngörüsel olma ne anlama gelir? sorusu burada netleşiyor: rastgele ihtimallerden birinin tutmasını kişisel başarı saymak.
Zihin neden sürekli geleceği kurcalıyor?
Bunun tamamen kontrol isteğiyle alakalı olduğunu fark ettim. Çünkü bilinmezlik insanı rahatsız ediyor.
Beyin diyor ki:
“Ben hazır olayım.”
Ama hazır olmakla abartmak arasındaki çizgi İzmir trafiğinde bisiklet şeridi kadar ince.
Mesela sınav sonucu açıklanacak:
Normal insan: “Bekleyip göreceğim”
Ben: “Sonuç kötü gelirse ne yaparım, iyi gelirse nasıl davranmalıyım, ikisi için de 12 plan”
Sonuç açıklanıyor:
Orta.
Ben:
“Bu da bir ihtimaldi.”
İç sesle kısa bir tartışma
Ben: “Bunu da mı tahmin ettin?”
İç ses: “Ben sadece seçenekleri geniş tuttum.”
Ben: “Ama bu kadar geniş tutmak normal mi?”
İç ses: “Normal diye bir şey yok, ihtimal diye bir şey var.”
Ve böylece içimde küçük bir felsefe kulübü kuruluyor.
Öngörüsel olmanın komik tarafı
Bazen bu durum ciddi ciddi komediye dönüşüyor. Mesela dışarı çıkmadan önce:
Telefon şarjı %80
Ben: “Kesin %2’ye düşecek”
Powerbank alıyorum
Gün boyu hiç düşmüyor
Ama powerbank’i taşımanın verdiği psikolojik güven:
“Hazırlıklıyım.”
Yani öngörüsel olma ne anlama gelir? bazen sadece ağırlık taşıyıp kendini güvende hissetmektir.
Geleceği tahmin etmeye çalışırken bugünü kaçırmak
En garip tarafı şu: sürekli geleceği düşünürken, şu an olan biteni kaçırabiliyorum.
Arkadaşlar gülüyor:
“Ne oldu?”
Ben:
“Bir şey olacaktı diye bekliyordum.”
Hayat bazen hiçbir şey olmamasıyla da dolu ama ben bunu hâlâ “ön hazırlık aşaması” sanıyorum.
Öngörüsel olmanın ince ayarı
Zamanla şunu öğrendim: bu yetenek tamamen kapatılmıyor. Sadece ayarı düşürülüyor.
Mesela artık şunu yapıyorum:
“Kesin kötü olacak” yerine → “Olabilir de olmayabilir de”
“Kesin oldu” yerine → “Şu an olan bu”
Bu bile zihinde ciddi bir sessizlik yaratıyor. Ama tam sessizlik değil. Çünkü iç ses yine araya giriyor:
“Tamam ama yine de ihtimalleri göz ardı etme.”
Sonuç yerine geçen düşünce döngüsü
Öngörüsel olma ne anlama gelir? sorusuna tek cümlelik cevap vermek zor ama hayatın içinden bakınca şuna dönüşüyor:
Olmamış şeyleri düşünerek yaşamaya çalışmak, bazen hazırlıklı olmak bazen de fazla yük almak demek.
İzmir’de rüzgâr gibi… bazen serinletiyor, bazen savuruyor, bazen de “bu niye esti şimdi?” dedirtiyor.
Ve ben hâlâ sabah evden çıkarken şunu düşünüyorum:
“Bugün kesin bir şey olacak.”
Sonra hiçbir şey olmuyor.
Ama yine de içimde küçük bir ses:
“Olmadıysa da iyidir… ama olabilirdi.”
Bu içeriğimizin sonuna geldik. Morfiloyuncak olarak “Öngörüsel olma ne anlama gelir” hakkındaki sorularınızı yorumlarda paylaşabilirsiniz.
Sitemizden Önerilen: Kariyer yolları ne anlama gelir ?